فروشگاه آریا مکمل
تمرین عضله سازی و پرورش اندام

همه چیز در مورد هورمون رشد یا سوماتوتروپین

هورمون رشد از هیپوفیز ترشح می شوود و برای رشد ماهیچه ها، رشد استخوان ها و افزایش قد مفید است. بررسی این هورمون و مخصوصا استفاده از آن میان ورزشکاران و بدنسازان را در مجله فیت شیپ بخوانید
مجله فیت شیپ
مقاله‌ای اختصاصی از مجله فیت شیپ

هورمون رشد یا Growth hormone که به اختصار با حروف GH  نیز نشان داده می شود نوعی هورمون پپتیدی با 191 واحد آمینو اسید می باشد و پلی پپتیدی تک زنجیره ای است. این هورمون که سوماتوتروپین (somatotropin) نیز نامیده می شود، سبب رشد، تقسیم سلول ها و بازسازی آن ها می شود که در نتیجه رشد ماهیچه و استخوان و در مجموع رشد انسان را در پی دارد.

هورمون رشد در بخش قدامی غده هیپوفیز تولید، ذخیره و ترشح می شود. سوماتوتروپین همچنین غلظت گلوکز و اسید های چرب آزاد را افزایش داده و محرک هورمون IGF-1 نیز می باشد. در این مطلب فیت شیپ به بررسی کامل مسائل پیرامون این هورمون می پردازیم. با ما همراه باشید.

 

فرق میان GH و HGH چیست؟

در واقع HGH همان GH است که صرفا اشاره به نوع انسانی این هورمون دارد (مخفف Human Growth Hormone)

 

فرق میان سوماتوتروپین و سوماتروپین چیست؟

سوماتروپین فرم نوترکیب سوماتوتروپین است که استفاده های درمانی و تجویزی دارد. سوماتروپین برای اختلالات رشدی کودکان (ناشی از کمبود هورمون رشد) و یا کمبود این هورمون رشد در بزرگسالان استفاده می شود. این هورمون همچنین در میان ورزشکاران نیز استفاده می شود که حرف و حدیث در این باب بسیار است.

 

هورمون رشد چگونه و از کجا ترشح می شود؟

همانطور که مختصر گفته شد هورمون رشد از سلول های سوماتوتروپیک واقع در هیپوفیز قدامی آزاد می شود. تنظیم این فرایند توسط غده هیپوتالاموس صورت می گیرد. به عبارتی هیپوتالاموس با دو نوع هورمون تحت عناوین “هورمون آزاد کننده هورمون رشد (GHRH) یا سوماتوکرینین” و “هورمون مهار کننده هورمون رشد (GHIH) یا سوماتوستاتین” میزان تولید و ترشح هورمون رشد توسط هیپوفیز قدامی را تنظیم می کند. پس می توان گفت که گاهی اوقات اختلالات در زمینه هورمون رشد، جدا از مشکلات غده هیپوفیز می تواند مربوط به هیپوتالاموس باشد، چرا که ترشح هورمون رشد وابسته به میزان تعادل این دو هورمون است که از غده هیپوتالاموس به رگ های اطراف هیپوفیز وارد می شود.

 

ترشح هورمون رشد (سوماتوتروپین) از غده هیپوفیز و تاثیر بر کبد و عضلات - مجله فیت شیپ

چه عواملی می تواند سبب افزایش ترشح هورمون رشد شود؟

همانطور که در قسمت قبلی عنوان شد ترشح سوماتوتروپین تحت تاثیر هورمون های آزاد کننده هیپوتالاموس است. عواملی مانند خواب، ورزش، تغذیه، استرس، جنسیت، سن و سایر هورمون ها بر ترشح این هورمون تاثیر گذارند که در ادامه به برخی از آن ها اشاره خواهیم کرد.

1. هورمون های پپتیدی:

  • هورمون آزاد کننده هورمون رشد یا سوماتوکرینین که به آن اشاره کردیم
  • گرلین که هورمون گرسنگی می باشد. (گرسنگی از عوامل مثبت برای ترشح هورمون رشد می باشد، البته نه گرسنگی بیش از حد که دارای عوارض است)

2. هورمون های جنسی:

  • افزایش ترشح آندروژن در دوران بلوغ (در مردان از بیضه ها و در زنان از قشر آدرنال)
  • استروژن

3. عوامل دارویی و غذایی

  • کلونیدین و لوودوپا با تحریک GHRH
  • هیپو گلیسمی (افت قند خون)، پروپرانولول و آرژینین (نوعی آمینو اسید) با جلوگیری از ترشح GHIH
  • ویتامین ب3 یا نیاسین

4. ورزش خوب و مناسب  

  • ورزش باید از نظر شدت و قدرت در سطح نسبتا بالا باشد تا تحریک ترشح هورمون صورت پذیرد.

5. خواب

خواب خوب و با کیفیت از لازمه های اصلی افزایش تولید و ترشح هورمون رشد است. در مورد کیفیت خواب دو اصل حائز اهمیت است:

  1. میزان ساعت خواب چقدر باشد.
  2. ساعت خواب در کدام محدوده از شبانه روز باشد.

میزان خواب برای افراد بالغ 7-8 ساعت و برای کودکان حتی تا 11 ساعت توصیه می شود. از نظر محدوده زمانی بهترین ساعت خواب بین ساعت 10 شب الی 6 صبح می باشد. چرا که بهتر است عمق خواب شما بین ساعت 3 الی 5 بامداد باشد تا بیشترین میزان ترشح هورمون رشد برای شما اتفاق بیفتد، هرچند می توان گفت از حدود 1-2 ساعت پس از خواب ترشح هورمون رشد آزاد می شود، اما در مراحل سوم و چهارم خواب شما که همان عمق خوابتان می باشد، این ترشح به حداکثر خود می رسد. حدود 50% از ترشح این هورمون در همین مراحل صورت می گیرد.

بی خوابی، کم خوابی، خواب بد موقع و در کل کیفیت نامطلوب خواب به شدت ترشح هورمون رشد را سرکوب می کند.

ترشح هورمون رشد که از غده هیپوفیز صورت میگیرد به همراه توضیحات کامل - مجله فیت شیپ

عوامل کاهنده هورمون رشد

عوامل کاهنده عبارتند از:

  1. هورمون مهار کننده هورمون رشد یا سوماتوستاتین (GHIH) که پیشتر در باب آن توضیح دادیم.
  2. چرخش هورمون رشد و هورمون IGF-1 که در پی خودتنظیمی هورمون ها سبب بازخورد منفی به هیپوفیز و هیپوتالاموس جهت ترشح بیشتر هورمون رشد می شود. (از این رو استفاده سرخود از سوماتروپین و بدون مشورت با پزشک می تواند اثرات نا مطلوبی به روی ترشح این هورمون بگذارد)
  3. قند خون بالا
  4. گلوکوکورتیکوئید ها مانند کورتیزول که در مواقع استرس ترشح می شود. (پس استرس عامل سرکوب کننده ترشح هورمون رشد است)
  5. دهیدروتستسترون (Dihydrotestosterone)

 

هورمون رشد چه کار می کند؟

عملکرد هورمون رشد را به طور کلی می توان اینطور توصیف کرد:

هورمونی آنابولیک در بدن که سبب ساخت و ساز می شود! مهم ترین جنبه هورمون رشد همان افزایش قد در سنین کودکی می باشد که با گذراندن سن بلوغ و با بسته شدن صفحه ی رشد، افزایش قد دیگر صورت نمی گیرد و بیشتر رشد عرضی اتفاق خواهد افتاد.

هورمون رشد علاوه بر افزایش قد فواید بی شمار دیگری نیز دارد که عبارتند از:

  1. افزایش احتباس کلسیم، افزایش املاح معدنی استخوان و تقویت استخوان
  2. افزایش عضله سازی از طریق هایپرتروفی سارکومر ها
  3. افزایش چربی سوزی (در حد محدود)
  4. افزایش سنتز (ساختن) پروتئین
  5. تحریک رشد تمام اعضای داخلی بدن (به جز مغز)
  6. نقش داشتن در هومئوستازی
  7. کاهش جذب گلوکز توسط کبد
  8. افزایش گلوکونئوژنزی در کبد
  9. حفظ سلامتی جزایر لانگرهانس پانکراس
  10. تحریک سیستم ایمنی بدن
  11. افزایش سطح فعال هورمون های تیروئیدی (T3 و T4)
  12. تحقیقاتی نشان داده اند هورمون رشد در سنین بالا و میانسالی تا حد زیادی سبب بهبود روحیه در افراد می شود.

 

تاثیرات هورمون رشد بر روی کیفیت زندگی

مطالعات زیادی در این زمینه بخصوص در زمینه کمبود این هورمون انجام شدند. این مطالعات نشان دادند که هورمون رشد برای جنبه های روحی و احساسی تاثیر بسزایی دارد و سطح انرژی و کیفیت زندگی وابسته به آن است. احتمال ریسک ابتلا به افسردگی در افرادی که کمبود هورمون رشد دارند شایع تر است.

 

هورمون رشد و اختلالات شناختی

در این زمینه نیز مطالعاتی نشان دادند که این هورمون می تواند بر روی یادگیری و حافظه تاثیر داشته باشد. از این رو سوماتوتروپین می تواند برای برخی اختلالات شناختی مفید باشد.

 

موارد پزشکی و درمانی هورمون رشد

هورمون رشد در طیف موارد زیر کاربرد پزشکی و تجویزی دارد:

  1. استفاده از سوماتروپین به عنوان دارو
  2. برای افرادی که دچار کمبود سوماتوتروپین هستند، تزریق هورمون رشد می تواند گزینه ی مناسبی باشد که البته در موقعیت های خاص موثر واقع می شود. گرچه این استفاده می تواند به همراه عوارضی باشد و جهت انجام این اتفاق حتما باید نظارت دقیق بروی فرد انجام شود و تحت نظر متخصص باشد. استفاده از سوماتروپین می تواند سبب موارد زیر شود:
  3. افزایش بافت عضلانی
  4. کاهش میزان چربی
  5. افزایش تراکم استخوانی
  6. کاهش عوامل خطر برای بیماری های قلبی عروقی
  7. بهبود شرایط روحی روانی
  8. افزایش قد در کودکان
  9. باز هم اشاره می کنیم تمامی این اتفاقات در صورتی ممکن است رخ دهند که استفاده از این هورمون به صورت مناسب، اصولی و در موقعیت ایده آل صورت گیرد.
  10. سایر استفاده های پزشکی تایید شده
  11. سوماتروپین همچنین می تواند در کوتاهی قامتی که در نتیجه ی کمبود هورمون رشد نیست هم موثر باشد. از جمله بیماری ها و ناهنجاری هایی که سوماتروپین می تواند در آن ها موثر باشد می توان به موارد زیر اشاره کرد:
  12. نشانگان ترنر (Turner Syndrome)
  13. نارسایی مزمن کلیه (Chronic kidney disease)
  14. نشانگان پرادر ویلی (Prader–Willi syndrome)
  15. محدودیت رشد جنینی (Intrauterine growth restriction)
  16. کوتاهی قد شدید بدون دلیل شناخته شده

 

عوارض جانبی استفاده از سوماتروپین

سوماتروپین به عنوان یک دارو پذیرفته شده و در صورتی که استفاده ی درست و بجا از آن صورت گیرد می توان از خواص دارویی آن سود برد.

اما سوماتروپین هم مانند سایر دارو ها می تواند دارای عوارض جانبی باشد. برخی از این عوارض شایع و برخی بسیار نادر هستند. واکنش و حساسیت محل تزریق رایج است. برخی از بیماران نیز ممکن است عوارضی مانند سندرم مجرای مچ دستی، تورم مفاصل، درد مفاصل و افزایش ریسک ابتلا به دیابت را تجربه کنند.

آکرومگالی نیز عارضه ایست که در صورت مصرف نادرست این هورمون می تواند گریبانگیر بیماران شود. درضمن در مواردی نادر می تواند پاسخ ایمنی نسبت به GH ایجاد نماید. سوماتروپین همچنین می تواند عامل خطری برای لنفوم هاجکین (نوعی سرطان خون) باشد.

 

این مطلب نیز به پایان رسید. امیدواریم مفید واقع شده باشد. اگر هدف دارید به تناسب اندام برسید همین الان در باشگاه مجازی فیت شیپ ثبت نام کنید و تیم شخصی خود را انتخاب کنید تا شما را مشاوره و راهنمایی کنند.

درباره نویسنده

مجله فیت شیپ

مجله فیت شیپ

با افزایش آگاهی و علمتون می‌تونید کیفیت زندگی و سلامت خودتون رو تا حد زیادی افزایش بدید؛ به همین سادگی! ما هم در مجله فیت شیپ به شما کمک می‌کنیم تا به بروزترین آموزش‌ها و مطالب علم سلامت، تغذیه، ورزش و سبک زندگی به زبان فارسی و بیانی ساده دسترسی داشته باشید!

۳۰ دیدگاه

  • سلام وادب.
    سوالی داشتم خدمتتان.
    یکساله که فیتنس کار میکنم،در سه ناحیه نتونستم چربی رو بطور کامل بسوزونم(زیر شکم،باسن و سینه)مقدار چربی به حداقل رسیده ولی به هیچ عنوان از بین نمیره.
    هیچ نوع مکملی جواب نمیده(رژیم غذایی هم فقط حجمم رو کم میکنه و به هیچ عنوان چربی های مانده رو از بین نمیبره) و در نهایت مربی پیشنهاد سوما رو داد!(فروشنده نیست و چند عنوان قهرمانی داره)…
    بعد از دو تا دکتر داروساز پرسیدم که بدنم استاپ کرده،چیکار کنم.اونا هم بهم گفتن سوما..
    حالا ترس من از عوارضش هست،مخصوصا رشد سلولهای سرطانی…
    از طرفی هم میخوام به هدفم برسم…
    نکته دیگه ای که هست علاوه بر چربی(که در زیر شکم حدود یک بند انگشت عمق دارد)بدن بنده بشدت آب زیر پوست جذب میکنه.همچنین در روز حدود ۴ لیتر آب و مایعات مصرف میکنه…
    دکتر گفت تا ۹۰ واحد سوما عوارض خاصی نداره،ولی بیشتر از اون عوارض بدی داره – بهم گفتن ۳۲ واحد مصرف کنم جواب میگیرم.
    تو اینترنت هم منابع درستی وجود نداره.
    خواهشن اگر مقدوره راهنمایی نمایید…
    بنده چند اه پیش یک دوره تست ۱۰۰ پی و مگنوم و چربی سوز و متان و کلن هم مصرف کردم – (کلن و چربی سوز خیلی اذیتم کردن) ولی در کل عارضه ای نداشت برام…
    با تشکر.

    • ورزشکار گرامی سلام
      اولا سوما تاثیر خیلی زیادی روی چربی ها نداره ولی اگر میخواهید ببینید روی شما بازده مناسبی خواهد داشت یا خیر حتما باید به متخصص غدد مراجعه کنید.
      ضمنا حتما حتما باید آزمایشات لازم برای تزریق سوماتروپین رو انجام بدهید و همه چیز رو طبق نظر متخصص غدد پیش ببرید.
      متاسفانه ورزشکاران زیادی هستند که این توصیه ما را جدی نمیگیرند و چند سال بعد دچار مشکلات شدید و جبران ناپذیر می شوند. لذا از یک مربی بدنسازی یا یک متخصص تغذیه در این زمینه کمک نخواهید. حتما به متخصص غدد مراجعه کنید.
      سپاس از شما

  • سلام خدمت شما دوستان محترم من ۱۷ سال سن دارم و میخوام از این هورمون زیر نظر پزشک فوق تخصص غدد استفاده کنم جهت (عمل کرد ورزشی بهتر در زمینه های بدنسازی و کاراته) ایا با این حال هم باز عوارض جانبی این هورمون خطرناک است
    برای فردی به سن من با تشکر

    • در صورتی که آزمایش های مربوطه رو انجام بدید و پزشک متخصص شرایط شما رو تایید کنه، ممکنه عوارضش شامل حال شما نشه

  • سلام
    من ۱۹ سالمه با قد ۱۷۴ و چن وقتیه تو فکر اینم که از سوما برای افزایش قد استفاده کنم میخواستم بدونم برای من تو این سن دیر نیس؟

    • به شما به هیچ وجه پیشنهاد نمی شود که سرخود و بدون راهنمایی پزشک متخصص از سوما برای رشد قد استفاده کنید. لطفا خطرات را جدی بگیرید و طبق نظر متخصص مربوطه عمل کنید.

  • سلام
    ممنون از توضیحات عالی و جامع شما و تیم کوشاتون.
    من ۱۵سال سن دارم.وقدم ۱۷۵هستش.ومادرم۳۵ساله هستن.
    سوال من اینه که برامن با نظر پزشک دیر نیست .و اینکه آیا جواب خواهم گرفت.برایه رشد قد؟و در رابطه با مادرم آیا این دارو(هورمون)کمکی به پوکی استخوانشون میکنه؟
    ممنون میشم پاسخگو باشید.

    • در مورد نحوه مصرف حتما باید به پزشک غذذ مراجعه کنید و آزمایش های اولیه رو کامل انجام بدید. بعد طبق تجویز ایشون عمل کنید

  • سلام
    من ۱۸ساله هستم قدم ۱۸۰ وزن ۴۵کیلو تزریق این هورمون زیر نظر متخصص برای افزایش توده استخوانی یارشد استخوان از نظر سطح مفید است یا فقط برای قد است

    • لازمه مراجعه کنید به متخصص غدد، آزمایش های مربوطه رو انجام بدید تا مشخص بشه برای شما موثر خواهد بود یا خیر

  • با سلام
    میخواستم بدونم یک پسری که تازه به ۱۶ سالگی رسیده به طور میانگین چقدر افزایش قد خواهد داشت و حدودا چقدر قد میکشه؟

    • ببینید این که قد شما تا چه حدی رشد کنه به شدت وابسته به شرایط وراثت و محیط شما هست.به طور میانگین برای پسرا صفحات رشد تا ۲۰ سالگی باز هستن ولی تقریبا هرچه به اون سن نزدیک میشیم سرعت افزایش قد کمتر میشه. در ضمن گاهی دیده شده افزایش قد تا سنین بالاتر هم ادامه داشته! اما گاهی اوقات هم دیده شده تو سنین پایین تر از ۲۰ سالگی صفحات رشد بسته شدن.
      اینا تمام بستگی به خود فرد و شرایطش دارن. اگر میخواید بدونید تا چه حدی ممکنه قدتون رشد داشته باشه، یک فرمول کلی هست که البته عمومی هست نه دقیق؛ به این صورت که قد هر شخص میتونه تا ۱۰ سانتی متر بیشتر از میانگین قد پدر و مادرش برسه.
      برای اینکه بیشترین بازده رو داشته باشید برای افزایش قد، چند عامل خیلی مهم هستن: تغذیه خوب که بتونه تمام موارد لازم برای افزایش قد شما رو فراهم کنه. ورزش کردن مخصوصا ورزشی مثل شنا و تمرینات قدرتی که ترجیحا بدون وزنه های سنگین باشه، در آخر خواب خوب که حداقل ۸ ساعت باشه و به موقع هم باشه (یعنی دیر خوابیدن اصلا مناسب نیست و باید حتما زود بخوابید)… مورد سوم رو که حتما باید خودتون تنظیم کنید و شرایطش رو فراهم کنید اما درمورد اولی و دومی توصیه میکنم از متخصص تغذیه و مربی ورزشی، برنامه مناسب هدفتون رو دریافت کنید. برای دریافت برنامه هم میتونم راهنماییتون کنم اگه به پشتیبانی پیام بدید.

  • سلام
    یعنی وقتی ورزش میکنیم تستسترون افزایش مییابد و باعث کم شدن هورمون رشد و افزایش قد میشود
    اگر بله پس باید ورزش نکنیم؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
    ۱۷سال دارم و بدنسازی میکنم (از پرس پا و …..عواملی که باعث کوتاهی قد میشود هم اجتناب میکنم)

    لطفا پاسخ دهید

    • کجا گفته شده تستسترون باعث کم شدن هورمون رشد میشه؟ اتفاقا باعث افزایش اون میشه
      در مجموع هم ورزش کردن باعث افزایش قد میشه
      در ضمن توصیه میکنم این مطلب رو بخونید: ورزش و افزایش قد

  • با سلام
    بنده دنبال قرص هورمون رشد hgh میگردم .یکسری ورزش جهت کشیده شدن غضروف انجام میدم که گفته شده با نوشابه یا قرص تهیه بشه آیا میتونه تاثیری داشته باشه ؟ و آیا این قرص واسه خانوم ها ضرری نداره
    سپاسگزارم از راهنماییتون

    • سلام
      اگر منظورتون برای افزایش قد هست، تو سن بالا که صفحات رشد بسته شده باشن دیگه تقریبا تاثیری نداره! (برای خانم ها تا سن حدود ۱۸ سال)
      اگر هم زیر ۱۸ هستین باز هم باید زیر نظر پزشک متخصص غدد مصرف بشه؛ درضمن نیاز به آزمایش هم در این زمینه هست. امکان عوارض هم در اثر مصرف hgh وجود داره که مهم ترینش دیابت هست.
      مشکل سندرم مجرای مچ دستی هم ممکنه پیش بیاد که در خانم های ایرانی هم رایجه.
      در صورتی که تحت نظر متخصص غدد باشید احتمال این عوارض به حداقل میرسه. در صورتی هم که امیدی به افزایش قد نباشه بهتون میگن که مصرف نکنید.

  • سلام من ۱۵ سالمه میخواستم بدونم میانگین بسته شدن صفحات رشد در چه سنی هست
    ۲-اگه پزشک متخصص تایید کنه و دفترچه بیمه تامین اجتماعی داشته باشم هزینه هاش چطوره
    و آیا اصلا تاثیری در افزایش قد دیده شده یا نه؟

    • بسته شدن صفحات رشد در هر اندامی متفاوته… اما به طور کلی برای پسران تا حدود ۲۰ سالگی باز هستن ولی ممکنه گاهی اوقات تا ۲۵ سالگی هم ادامه پیدا کنه که تقریبا نادره.
      به پزشک مراجعه کنید با گرفتن عکس و آزمایشات میتونن تشخیص بدن برای شما فایده داره تزریق سوما یا خیر.
      درمورد هزینه اطلاعی نداریم

  • سلام و وقت بخیر ؛
    من یک جوون ۲۳ ساله هستم و قدم ۱۷۲ سانتی متره. خواستم بدونم چه دارویی میتونم مصرف کنم تا قدم به ۱۷۸ برسه؟؟
    یک جا مقاله ی میخوندم که فردی میگفت با ۲۰ میلی گرم پپتید قد برادر ۲۳ سالش از ۱۶۹ به ۱۷۴ رسیده بود!
    ازش پرسیدم چه نوع پپتیدی جواب خاصی بهم نداد.
    شما میتونید منو راهنمایی کنید؟؟
    با تشکر

    • خیلی بعیده تو سن ۲۳ سالگی چنین اتفاقی رخ بده؛ در واقع خیلی نادر و کمیابه.
      تنها راهی که برای این موضوع میشه پیشنهاد داد اینه:
      به پزشک متخصص غدد مراجعه کنید و درخواستتون رو بهشون بگید. شرایط شما رو با عکس و آزمایش بررسی میکنن… اگه امیدی باشه براتون هورمون رشد تجویز میکنن.
      دقت کنید تزریق هورمون رشد میتونه عوارضی مثل آکرومگالی یا دیابت داشته باشه! پس بدون نظر پزشک اصلا مصرف نکنید. حرف هیچ کسی مخصوصا مربیان رو هم در این مورد قبول نکنید.

دیدگاهی بگذارید